arama

Bilim ve Sağlık Gündemi – Eylül 2019

Eylül 2019'un bilim, teknoloji, sağlık ve inovasyon alanındaki gelişmelerini sizler için derledik.
Bilim ve Sağlık Gündemi — Eylül 2019 » Tek Yol Bilim
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Prof. Dr. Melih Bulut Prof. Dr. Melih Bulut

⌛ Tahmini okuma süresi: 9 dakika

Yayınlanma Tarihi: 14 Ekim 2019 21:15

📝 Yazar: Prof. Dr. Melih Bulut ✅ Editör: Aysuda Ceylan

Bundan böyle her ayın bilim, teknoloji, sağlık ve inovasyon alanlarındaki gelişmelerini ele aldığımız bu köşede beraber olacağız; serimizin ilk yazısı 2019 Eylül gündemi.

İklim

Kuşkusuz geçtiğimiz ayın en önemli olayı İklim Grevi idi. Greta Thunberg isimli 16 yaşındaki İsveçli öğrenci tam bir yıl önce tek başına parlamento önünde iklim grevine başladı. Bildiğiniz gibi olay çığ gibi büyüdü ve bir yıl içinde milyonlarca insanın katıldığı İklim Hareketine dönüştü. Malum şahsiyetlerin Greta’ya kişisel saldırıları protestonun daha da çok duyulmasını sağladı. Sonuçta Greta, Birleşmiş Milletler toplantısında da kolay unutulmayacak bir tavır sergiledi ve önemli mesajlar verdi. Ülkemizde Prof. Dr. Levent Kurnaz çoktandır gerek basında, gerek sosyal medyada iklim krizine yönelik çarpıcı mesajlarla yer alıyordu ve “Son Buzul Erimeden, İklim Değişikliği Hakkında Merak Ettiğiniz Herşey” kitabını bugünlerde yayınladı. Levent Kurnaz bir taraftan Türkiye’deki iklim aktivistlerine destek verirken bir taraftan da toplumu bu konuda aydınlatmaya devam ediyor. Bilimseverler olarak İklim Hareketine bizler de geleceğimiz için sahip çıkmalı ve onun önerilerinin topluma yayılması için gayret göstermeliyiz.

Açık İnovasyon Kampı – Hacknbreak

Ağustos’un son haftasında Urla’da Açık İnovasyon Kampı – Hacknbreak yapıldı. Biz de grup olarak bu etkinliğe yarım günlük Sağlıkta İnovasyon ve İşbirliği oturumu ile katıldık. Kamp Açık İnovasyon Derneği tarafından her yıl düzenleniyor ve çok ilgi çekiyor. Bu yıl 1000 den fazla katılımcı, 150’ nin üzerinde mentörle bir hafta boyunca bir araya geldi. Böyle ortamların endüstri, devlet ve ilgili kurumlar tarafından desteklenmesi lazım, çünkü çok yaratıcı ve ilham vericiler. Haziran 2020 de her yaştan, her meslekten hevesliler için Sağlıkta Açık İnovasyon etkinliği yapmayı planlıyoruz, şimdiden hazırlanın.

Çeşitli Toplantılar

Eylül ile beraber toplantılar üst üste gelmeye başladı. Biz toplantı yapmayı çok seviyoruz ama toplantılardan ne kadar yarar sağlıyoruz bilmiyorum. Örneğin üniversite sanayi işbirliğini geliştirmek için yine bazı toplantılar yapıldı. Bu sahada 61. sıradayız ve ekonomik gelişmişlik düzeyimize benzer ülkelere göre çok gerideyiz. Akademimiz üretken değil, sanayimiz bilime uzak. Devletimizin de belirli bir bilim politikası ve stratejisi olup bunu istikrarlı bir biçimde uygulamayınca geriden gelmemiz doğal. Ancak hem yaşadığımız ağır kriz, hem de Bilim Devriminin aşırı hızla kendini hissettirmesi süratle düzeltici önlemler almamızı gerektiriyor. Sürekli aynı şeyleri yaparak farklı sonuçlar bekleyemeyiz. Burada inovatif yaklaşımlara çok ihtiyacımız var.

Hamdi Ulukaya Girişimi

ABD’ deki başarılı iş insanımız Hamdi Ulukaya’nın başlattığı girişim dördüncü yılına girdi. Katılım fırsatı elde eden genç arkadaşlarım çok yararlandıklarını söylüyor, buradan tekrar başvurun diyelim. Bu girişim inovasyon üzerinden Türkiye ile ABD’deki Türk bilim insanları arasında oluşacak Bilim Köprüsüne de katkı yapacak. Epistem, Kesişen Yollar gibi YouTube veya sosyal medya üzerinden köprü görevi gören girişimler ne kadar kıymetli! ABD’deki başarılı  girişimcilerin Türkiye’de şirket kurarak gençleri istihdam etmesinin işsizliğe bir nebze yararı olabilecek. 20-21 Eylül’de Tübitak tarafından, “IV. Yurt Dışındaki Türk Bilim İnsanları Kurultayı” düzenlendi. Açık söyleyeyim bu toplantılar bir türlü istenen yararı sağlamıyor, katılan arkadaşlarda bunu dile getiriyorlar. Bu konuda da somut olarak ifade edilecek amaçlar kadar yenilikçi yaklaşımlara da ihtiyaç var.

Habitat Sosyal Ağı

Geçtiğimiz ay Habitat web sitesi faaliyete geçti. Cengiz Aydın ve Emre Yarcı’nın bu projesi, inovasyon odaklı ve derin işbirliği yapılabilecek yeni bir sosyal ağ oluşturmayı hedefliyor. Sağlık ve yaşam bilimlerinde inovasyona ilgi duyan herkesin bu ağa katılmasında büyük yarar var. Böylece ekosistemdeki tüm paydaşlar teknolojinin sağladığı olanaklarla birbirleriyle çok etkili iletişim kurabilecek, işbirliği yapabilecek.

Kök Hücreden Üretilen İlk Kornea Nakli

Kök hücrelerin tedavi amaçlı kullanımı uzun yıllardır konuşuluyordu, ancak pek çok hastalıkta belirgin bir yararı gösterilememesine rağmen çaresiz hasta ve yakınlarının suiistimal edilmesi dahi söz konusu. Eylülde yeniden programlanmış kök hücreler kullanılarak korneasını tamir ettiren dünyadaki ilk kişi kırklı yaşlarda bir Japon kadın oldu. Bu işlem uzun vadeli takiplerde de sorun çıkarmazsa ölen kişilerden binbir zorlukla alınabilen kornea yerine bu yöntem önemli bir kolaylık olacak. Embriyonik kök hücre, organoid çalışmaları ümit vadediyor, bizim bu alanda da atakta olmamız lazım.

Deprem

26 Eylül’de İstanbul’u sarsan bir deprem yaşadık. 1999 depreminden 20 yıl geçmesine rağmen depreme hiç hazır olmadığımız ortaya çıktı. Böyle ortamlarda söylenti, safsata, bilimdışılık pik yapar, yine öyle oldu. Deprem İstanbul Üniversitesi ve Cerrahpaşa gibi bilim ve tıp hayatımıza çok anlamlı katkıları olan kurumlardaki yılların ihmalini de gözler önüne serdi. Binalar boşaltıldı, eğitimde, hasta tedavisinde aksamalar meydana geldi. Ciddi biçimde can güvenliği endişesi yaşayan bazı bölüm öğrencileri tepkilerini oturma eylemi ile dile getirdiler. Burada üzücü olan yüksek katma değerli ürün üretecek ve krizi aşmamızı sağlayacak üniversitelerin en temel ihtiyaçları karşılanmazken bazı devlet kurumlarının anormal bütçe ve imkanlarla donatılmasıydı. Bu vesileyle devasa imkansızlıklara rağmen İstanbul Üniversitesinin dünya ölçeğinde başarılı bilimsel çalışmalara imza atmış olması tek tesellimizdir. Bu güzide bilim yuvası hepimizin, ona halel gelmesi ülkemizin aleyhinedir.

Hedef Nobel

Bilimseverler olarak bizlerin bilim karşıtlığı ile, şarlatanlıkla, mücadele etmek için daha donanımlı olmamız lazım. Eylüldeki Hedef Nobel konferansının konuşmacısı Prof. Dr. Işıl Aksan Kurnaz bu kapsamda başarılı bilim politikası için kullanmamız gereken 6 temel strateji önerdi. Bunlar;

  • Toplumu iyi tanıyın: Her toplumun yapısı, algısı farklı. Bunu dikkate alın.
  • Çalışmanızı karar vericilerin ve kullanıcıların anlayacağı biçimde sunun.
  • Açık ve uygulanabilir önerileriniz olsun.
  • Yazma becerinizi geliştirin ve iyi bir hikaye anlatıcısı olun.
  • Doğru zamanı kollayın.
  • Sürdürülebilir ve derin ilişkiler kurun, takipte kalın.

Sanıyorum bu stratejileri iyi uygularsak bilim dışı yaşamla en etkin şekilde mücadele etmiş olacağız.

BioHouse

Eylül ayında bir diğer güzel gelişme Arda Deniz Dokuzoğlu’nun International BioHouse’ı açmasıydı. Koşuyolu’nda yer alan kırmızı kapılı bu ev her yaştan bilim meraklılarının buluşma yeri olacak. Küçük bir laboratuvar olanağının yanısıra konaklama imkanına da sahip olması şehir dışından ve yurtdışından gelecekler için büyük kolaylık.  

Bilim Devrimi

Bilim Devrimini ıskalamadığımızı her fırsatta dile getiriyorum. Bunun en önemli kanıtlarından bir Teknofest’te yaşandı. Onbinlerce bilim ve teknoloji meraklısı çocuk, genç, erişkin günler boyunca festivaldeydi. Keza İstanbul Üniversitesinin düzenlediği Radyolojide Yapay Zekâ öncü toplantısı da beklenenden fazla ilgi gördü. Yapay zekâ, bilim ve teknolojideki devriminin en dikkat çeken taşıyıcı ögesi durumunda olduğu için de her kesimden insan öğrenmek istiyor. Bu konuda ülkemizde pek çok çalışmanın yapıldığını ve yetkin uzmanlar yetiştiğini görmek çok sevindirici. Örneğin cilt kanserlerini tanımada en başarılı sonuçlar bizden rapor ediliyor. Bu konuda veri paylaşımı sorununu işbirliği ile çözmemiz lazım. Genel olarak yapay zeka konusunda da bir ülke politikamız ve stratejimiz yok ancak, özellikle sağlıkta yapay zekâda böyle bir çalışmaya acilen ihtiyaç var. Tıp Bilişimi Derneğine bu konuda çalışma yapmasını önerdik, umarız gerçekleşir. Bilim özünde sivil bir alan olduğu için artık bu işleri sadece devletten beklemek doğru değil, sivil toplum olarak bilim adına, bizlerin daha aktif olması gerekiyor.

TÜSEB başkanlığına yeni atanan Prof. Dr. Arif Mardinoğlu ve genel sekreter Prof. Dr. Hasan Türkez bu kurumumuza önemli bir hareket getirdiler. Hızla aşı, ilaç, inovasyon alanında adımlar atıyorlar. Dijital sağlık, biyoteknoloji gibi konularda Sağlık Politikaları Enstitüsünün, yaşlı dostu sağlık kurumları konusunda da Akreditasyon ve Kalite Enstitüsünün çalışma yapması acil beklentilerimiz. Sağlık sektörünün tüm paydaşları ile kurdukları yapıcı ilişkiler tüm devlet kurumlarına örnek olmalı. Artık aşırı merkeziyetçi devletçiliğe değil kamuyu koruyan her tür yapının birlikte çalıştığı çoğulcu bir sisteme ihtiyacımız var.

Geçtiğimiz ay bilimde neler olduğuna bakarken Bilim Devriminin tam içinde olduğumuzu bir kere daha hissettim. Başka zamanlarda bir ayda, hatta bir yılda olabilecek değişimler, gelişmeler bazen bir gün içinde gerçekleşivermiş. Ne mutlu ki bilhassa bilim meraklısı gençlerimiz ve hala hevesini kaybetmemiş donanımlı akademisyenlerimiz sayesinde bu sefer treni kaçırmayacağız, biliyorum.  

Bilimle ve sağlıkla kalın.

Tek Yol Bilim artık Bundle‘da.