arama

Çevresel Faktörlerin Bebeklerdeki El Kullanım Tercihine Etkileri

Müzik mi dil mi? Hayatımız boyunca kullandığımız elimizin hangisi olacağına hangi çevresel faktörler karar veriyor?
Çevresel Faktörlerin Bebeklerdeki El Kullanım Tercihleri Üzerine Etkileri
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Burak Talha Akın Burak Talha Akın

⌛ Tahmini okuma süresi: 6 dakika

Yayınlanma Tarihi: 19 Haziran 2019 13:52

📝 Yazar: Burak Talha Akın ✅ Editör: Aysuda Ceylan

El kullanım tercihinin sebepleri uzun bir zamandır önemli bir tartışma alanıydı. Özellikle modern sinirbilimin doğuşuyla birlikte bu konuya daha bilimsel yaklaşımlar getirilmiştir. Beyin Fonksiyonlarının Lateralizasyonu veya Hemisferik Özelleşme kavramları burada önemli bir yer tutmaktadır. Kavram olarak “belirli bir görev için özel olarak gelişmiş ve evrimleşmiş beyin lobu veya bölgelerini” belirtirler. Bu kavramların işlevleri yazının ilerisinde açıklanacaktır.

Loblardan bahsetmişken, çoğunuzun bildiği üzere insan beyni iki ana lobdan meydana gelir. Sağ ve sol loblar özellikle popüler psikolojide kendine hayli yer bulmuş bir konudur. Söz konusu iddialara göre sağ beyin yaratıcılığı ve hayal gücünü temsil ederken, sol beyin mantığı ve gerçekçiliği temsil etmektedir. Kesin bir gerçekliği bulunmayan bu bilginin çıkış sebebi beynimizdeki konuşma alanını temsil eden Broca-Wernicke-Perisylvian üçgeninin beynin sol tarafında bulunmasıdır. Fakat Utah Üniversitesi’nde yapılan bir çalışmaya göre (5,6) beyin lobları ve düşünce özellikleri arasında etkin bir bağlantı yoktur.

Öte yandan, gerçekten de sağ ve sol beyin ayrımı konuşma yetisi düzeyinde belirgin bir farklılık göstermektedir. Araştırmalara göre sağlak insanların yaklaşık %95’inin konuşma merkezi beynin sol tarafındayken; solak insanların %19’unun konuşma merkezlerinin sağ tarafta, %20’sinin de her iki tarafta bulunduğu gösterilmiştir. Bu durumun çok farklı sebepleri iddia edilse de en çok kabul edilen görüş, beynin vücut taraflarını ters bir şekilde yönetmesidir. Yani sağ elini kullanan insanların çoğunlukta olması, konuşma merkezinin çoğunluk olarak beynin sol tarafta olmasına yol açmaktadır. Tabii ki bir teori olan bu görüş, dar bir anlamda, The Embodiment Theory (Cisimleştirme Teorisi) olarak literatürde bulunmaktadır.

Müzik algısının işlem yerinin beynin çoğunlukla sağ tarafında olmasının sebebi olarak da afazi hastaları gösterilir. Afazi, beynin belirli bölgelerinde meydana gelen işlev bozukluğu sonucu ortaya çıkan konuşma, konuşulanı anlama, tekrarlama, okuma-yazma gibi becerilerin gerçekleştirilememesi sorunudur. Farklı türleri vardır. En sık rastlanan afaziler, Broca ve Wernicke afazileridir. Bu tür afazilerde hafif veya orta şiddetlerde konuşma ve anlama kaybı yaşanmaktadır. Fakat ilginç olarak afazi hastaları biraz pratikle şarkı söyleyebilmektedirler! Buradan yola çıkarak müzik algısının beynin genellikle sağ tarafında olduğu söylenebilir. Sanırsam hepimiz neden müzisyenlerin çoğunlukla solak olduğunu anladık. (7)

Beyin Fonksiyonlarının Lateralizasyonu veya Hemisferik Özelleşme kavramlarının belirli görevleri yerine getirmek için gelişen bölümleri ifade ettiğini söylemiştik. Böyle olmasaydı, beynimiz her işlemi beynin tüm boşta kalan birimleri ile yapmaya kalkışabilirdi. Bu durum da evrimsel manada bizim için hiç de iyi olmazdı diye düşünüyorum. Neticede enerji!

Çalışmalara göre (2) kendi doğduğu toplumun anadilini dinleyen yenidoğanların sol perisylvian ve planum temporale bölgelerinin daha aktif olduğu saptanmış. Bu da Beyin Fonksiyonlarının Lateralizasyonu veya Hemisferik Özelleşme kavramlarını anlamak namına daha somut bir örnek olabilir.

Üzerinde özellikle konuşacağımız makalemize (1) gelelim. Söz konusu araştırma Brain and Cognition dergisinde “Language or music? Environmental influences on infant’s handedness from 5 to 12 months” başlığı ile 2018 yılı Aralık ayında yayımlandı. Araştırmanın ana konusu: “5. aydan 12. aya kadar, bebeklerin el kullanım tercihi” olarak belirtilmiş. Metot olarak da hayli ilginç bir yöntem kullanılmış.

Yaşları 5 ile 12 ay arasında değişen 96 adet sağlıklı bebek (61 kız, 35 erkek) bir bebek bakım merkezinde bazı testlere tabi tutuluyor. 6 farklı, boyutları 3-4 cm arasında değişen ahşap oyuncaklar kullanılıyor. Amaç ise bir konuşma ve bir müzik seansı sırasında bu bebeklerin ahşap oyuncağa ulaşma şekillerini kamera ile incelemek. Sağ eliyle mi yoksa sol eliyle mi ulaşıyor diye kayıt ediliyor. Konuşma seansı eski bir ekonomi metni iken, müzik seansı Tatyana Nikolayvena Romanova’nın yorumundan Prokofiev’in “Peter and the Wolf” isimli eserinden oluşuyor. (Ben beğendim, tavsiye ederim.)

Tablo 1

Sonuçlara göre (Tablo 1), 5. aydan 7. aya kadar müzik seansına tabi tutulan bebekler solak olmaya daha yatkınken; konuşma seansına tabi tutulan bebekler sağlak olmaya ve iki elini kullanmaya daha yatkın. Fakat 7. aydan sonra işler biraz değişiyor. Solak özellik hızlı bir şekilde düşüşe geçiyor.

Tablo 2

Araştırmacılar bu göstergelere ek olarak bir “Handedness Index” (El Kullanım İndeksi) kullanıyorlar. (Tablo 2) Tabloya göre 0.0 ‘dan büyük değerler sağ el kullanımını gösterirken, küçük değerler sol el kullanımını gösteriyor.

Peki bunun sebebi ne olabilir? Neden bebekler ilk birkaç ayda müzik etkisiyle solak olmaya meyilli iken bir anda dengeler değişiyor? Evrimsel sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte, 8. aydan itibaren “sol tarafa lateralizasyon” gerçekleşip kişinin sağlak olmasına sebep oluyor. Yani sol beynimiz dil konusunda işlevsel olarak ağır basmaya başlıyor.

Müzik algısının konuşma algısından daha önce geliştiğini biliyoruz.(4) Ontojenik bir bakış açısından bakarsak, bu durumu bebeğin anne karnındayken işittiği nabız ritmine bağlayabiliriz. Ritim, bu durumda monoton bir konuşmadan çok daha önce deneyimlenmiş olacaktır.

Filogenetik bir bakış açısından bakarsak olayı daha farklı bir şekilde izah edebiliriz. Söz konusu teoriye göre; müzik, proto-dillerin oluşumuna sebep olduğundan genetik bir biçimde ritme bağlı olabiliriz. Her iki iddia da oldukça mantıklı görünmekle birlikte bu durumun hala kısmi bir belirsizlik ile bir kenarda beklediğini unutmamalıyız. İleride bu konu üzerinde yapılacak olan çalışmalar filogenetik ve modern sinirbilim arasında bir köprü oluşturabilir.

Tek Yol Bilim platformunda olmanın çok güzel ve heyecan verici olduğunu söylemek istiyorum. Umuyorum ki, keyifle okuduğunuz bir yazı olmuştur.

Bilimle kalın.


KAYNAKÇA

  • (1)Morange-Majoux, F., Brain and Cognition, https://doi.org/10.1016/j.bandc.2018.12.003
  • (2)G. Dehaene-Lambertz, Brain & Language, https://doi.org/10.1016/j.bandl.2009.09.003
  • https://nbeyin.com.tr/sag-el-sol-el-beyin-islevleri
  • https://evrimagaci.org/sag-beyniniz-mi-baskin-sol-beyniniz-mi-cevap-ikisi-de-degil-3164
  • (3)Griggs, Richard A. (2012). Psychology : a concise introduction (3rd ed.). New York, NY: Worth Publishers. ISBN978-1429261555.
  • (4)Mithen, S. (2006). The Singing Neanderthals: the Origins of Music, Language, Mind, and Body
  • (5)J. A. Nielsen, et al. (2013). An Evaluation Of The Left-Brain Vs. Right-Brain Hypothesis With Resting State Functional Connectivity Magnetic Resonance Imaging. PLOS One.
  • (6)C. Jarrett. Why The Left-Brain Right-Brain Myth Will Probably Never Die.
  • (7) Jancke, L., Schlaug, G., & Steinmetz, H. (1997). Hand skill asymmetry in professional
    musicians. Brain and Cognition, 34, 424–432.