arama

COVID-19 Evcil Hayvanlara Bulaşır Mı?

Bir süredir gündemimizi meşgul eden COVID-19 salgınının evlerimizin neşesi ve en yakın dostlarımızdan olan evcil hayvanları nasıl etkilediğine değineceğiz.
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Burak Talha Akın Burak Talha Akın

⌛ Reading time: 6 minutes

Yayınlanma Tarihi: 05 Mayıs 2020 12:15

📝 Yazar: Burak Talha Akın ✅ Editör: Aysuda Ceylan

Bu yazı, Nature.com’da “Coronavirus can infect cats — dogs, not so much” adı ile İngilizce olarak yayımlanmıştır.

Bir süredir gündemimizi meşgul eden COVID-19 salgınının evlerimizin neşesi ve en yakın dostlarımızdan olan evcil hayvanları nasıl etkilediğine değineceğiz.

Çin’deki araştırmacılardan oluşan bir grup, kedilerin COVID-19’un sebep olduğu koronavirüs salgınına yakalanabileceğini ifade ediyor. Ayrıca enfekte kediler diğer kedilere de hastalığı bulaştırabiliyor. Fakat araştırmacılara göre köpekler, salgında ciddi bir risk altında değil. Harbin Veterinerlik Araştırma Enstitüsü’ndeki grup; ek olarak tavukların, domuzların ve ördeklerin de hastalığa yakalanmalarını olası görmediklerini bildirdiler.

“Yeterli Kanıt Yok”

Diğer bilim insanları, araştırmanın ilgi çekici olduğunu belirtmekle birlikte kedi sahiplerinin henüz bir alarm durumuna geçmelerine gerek olmadığını söylüyorlar. Ohio Şehir Üniversitesi’nden Virolojist Linda Saif; söz konusu araştırmanın, laboratuvar şartlarında ve az denek sayısı ile gerçekleştirilmiş olduğunu, deneklere normalden fazla dozlarda virüs verildiğini ve insanlar ile hayvanlar arasındaki doğal etkileşimin taklit edilemediğini kaydediyor.

“Koronavirüs’ün enfekte kedilerden insanlara bulaştığını gösteren direkt bir kanıt henüz yok.”

Hayvan Deneyleri

Koronavirus salgınının dünya çapında hızla yayılması ile birlikte, bazı insanlarda hayvanlar ve insanlar arasında bulaşın gerçekleşebileceği yönünde şüpheler oluştu. Bugüne kadar doğal bir şekilde enfekte olmuş az sayıda evcil hayvan bildirilmiş durumda: Belçika’da bir kedi ve Hong Kong’ta iki köpek.

31 Mart’ta bioRxiv’de konu hakkında yayımlanan son araştırmada (1), “Kediler ve köpeklerin insanlarla yakın temas halinde olmalarından dolayı onların COVID-19 için SARS-CoV-2’ye ne derecede duyarlı olduklarını anlamak önemli.” deniyor. Söz konusu araştırma şu günlerde hakem denetiminden geçmekte.

Virolojist Bu Zhiago tarafından yönetilen bir grup, beş adet evcil kedinin burunlarını SARS-CoV-2 örneklerine maruz bıraktı. Beş kediden ikisi, 6 gün sonra ötenazi edildiğinde araştırmacılar viral RNA’ya ve üst solunum yollarında enfekte virüs partiküllerine rastladılar.

Diğer üç kedi, sağlıklı kedilerin olduğu kafese konuldu. Araştırmacılar, enfekte kedilerden yayılan damlacıklar sebebiyle bazı sağlıklı kedilerin de virüse yakalandığını belirttiler. Enfekte kedilerin vücudunda antikorların bulunması sebebiyle kedilerin virüse karşı tepkisinin insanlara benziyor olabileceği kaydedildi.

Semptomlara Rastlanılmadı

Diğer yandan Saif, enfekte kedilerin herhangi bir hastalık semptomu göstermediğini ve enfekte kedilere maruz kalan sağlıklı kedilerden sadece üçte birinin enfekte olduğunu belirtti.

“Bu bulgular, virüsün kedilerde yüksek bir bulaşa sahip olmadığını gösteriyor olabilir”

Ayrıca geçiş şeklinin belirgin olmadığını ve sağlıklı kedilerin idrar veya dışkılara maruz kalıp kalmadığının belirsiz olduğunu söylüyor. Nitekim söz konusu araştırma, kafeslerin nasıl bir prosedür ile yerleştirildiğini ve yönetildiğini açıklamamakta. Saif, farklı dozlarda ve değişik koşullardaki deneylere ihtiyaç duyulduğunu da ekliyor.

Hong Kong Şehir Üniversitesi’nden Dirk Pfeiffer: “Bu sonuçlar kedilerin salgına karşı kontrol dahilinde bulunmaları gerektiğini fakat kedilerin hastalığın bulaşındaki önemli etkenlerden biri olmadıklarını gösteriyor. COVID-19’un yayılım kontrolünün şüphe götürmez bir şekilde insan-insan etkileşimine yoğunlaşması gerek.” diyor.

Önceki SARS-CoV araştırmaları (2), enfekte kedilerin sağlıklı kedilere hastalığı bulaştırabildiklerini göstermişti. Fakat Saif, SARS salgınının evcil kedilerin arasında veya kedilerden insanlara geniş bir yayılım göstermediğini belirtiyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ( The US Centers for Disease Control and Prevention), COVID-19 hastalarının evcil hayvanları ile teması kısıtlamalarını öneriyor.

Saif, “Bunlar sınırlı bilginin bulunduğu ve yeni ortaya çıkan herhangi bir hastalık için uygulanabilecek tedbirlerdir.” diyor.

Diğer Hayvanlar

Söz konusu makalede, Uzak Doğu’da fazlaca bulunan dağ gelinciklerinin de COVID-19 salgınına karşı risk altında bulunduğu kaydediliyor. Bu durumun aşı ve ilaç araştırmaları için bu tür hayvanların uygun bir model olduğu da belirtiliyor. Dağ gelincikleri zaten halihazırda influenza çalışmaları için model olarak kullanılmakta.

Köpekler ise virüse daha az duyarlı. Araştırmacılar beş genç köpeğe SARS-CoV-2 enjekte etti ve sadece ikisinin dışkısında viral RNA’ya rastlandı. Fakat hiçbiri enfeksiyöz virüs içermiyordu.

Domuzlarda, tavuklarda ve ördeklerde de yapılan benzer deneylerde, virüse kasıtlı bir biçimde maruz bırakılan hayvanlarda veya bu hayvanlarla temasta bulunan sağlıklı hayvanlarda hiçbir viral RNA tespit edilmedi.

Pfeiffer: “Bu bulgular bahsedilen türlerin hiçbirinin COVID-19 epidemiyolojisinde yer almadığını öne sürmekte.” diyor.

Sonuç ve Yorum

COVID-19 salgını dolayısıyla #sosyalmesafe‘ye uyarak günlerimizi evlerimizde geçiriyoruz. Bazılarımız kitap okuyor, bazılarımız dizi-film izliyor, müzik dinliyor. Bazılarımız ise evcil hayvanları ile ilgilenerek vakit geçirmeye çalışıyor. Bizimle birlikte yaşayan evcil hayvanlarımız, elbette ki canlı olmalarından ötürü virüse karşı -az veya çok- bir risk altında. Söz konusu araştırmalar henüz yeni ve kısıtlı olduğundan sonuçlar bir kesinlik arz edemese de evcil hayvanlarımız ve onlarla temasta olan bizler dikkatli olmalıyız. Hepimiz #sosyalmesafe‘ye uymalı, evcil hayvanlarımızı ve kendimizi #temiztutmalı ve #evdekalmalıyız. Lütfen kurallara uyalım. Toplumda veya çevremizde gördüğümüz yanlışlıkları düzeltmeye çalışalım.

Ayrıca Koronavirüs salgınında yayılım hızını azaltmak ve kendinizle beraber sevdiklerinizi korumak için yapmanız ve yapmamanız gerekenleri de Tek Yol Bilim Platformu Youtube kanalı ve Sağlık Bakanlığı üzerinden öğrenebilirsiniz.

Tek yolunuz bilim olsun.

Kaynakça

  1. Jianzhong Shi, Zhiyuan Wen, Gongxun Zhong, Huanliang Yang, Chong Wang, Renqiang Liu, Xijun He, Lei Shuai, Ziruo Sun, Yubo Zhao, Libin Liang, Pengfei Cui, Jinliang Wang, Xianfeng Zhang, Yuntao Guan, Hualan Chen, Zhigao BubioRxiv 2020.03.30.015347; doi: https://doi.org/10.1101/2020.03.30.015347
  2. Martina, B., Haagmans, B., Kuiken, T. et al. SARS virus infection of cats and ferrets. Nature 425, 915 (2003). https://doi.org/10.1038/425915a
  3. https://www.nature.com/articles/d41586-020-00984-8

COVID-19 (Koronavirüs) Bilgilendirme Sayfası » Tek Yol Bilim