arama

Evrenin Geçmişi ve Geleceği: Büyük Patlamadan Fısıltılı Ölüme

15 milyon trilyon trilyon trilyon trilyon trilyon yıl sonra evrene olacağını hiç merak ettiniz mi? İçinde bulunduğumuz evrenin geçmişini ve geleceğini gelin kozmik takvim ilerleyişiyle inceleyelim.
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Mehmet Poyrazoğlu

⌛ Reading time: 13 minutes

Yayınlanma Tarihi: 23 Mayıs 2020 13:15

📝 Yazar: Mehmet Poyrazoğlu ✅ Editör: Aysuda Ceylan

Büyük Patlama Teorisi

Her şeyin başlangıcı: Büyük patlama. Evrenin bir anda oluştuğu ve sonsuz olmadığını söyleyen, evrenin ve zamanın nasıl başladığı ile ilgi en çok kabul gören teoridir. 20. yüzyılın ortalarına kadar çoğu bilim adamı evrenin sonsuz mekan ve zamana sahip olduğunu düşünüyordu. Einstein’in görelilik teorisiyle birlikte kütle çekimini daha iyi anlamamız ve Edwin Hubble’ın galaksilerin birbirinden uzaklaştığını keşfetmesiyle evrenin başlangıcına olan bakış açısı değişmeye başlamıştır. 1964’te kozmik arka plan ışıması tesadüfen keşfedildi. Genç evrenin kalıntıları diğer gözlemlerle ele alınınca büyük patlama bilim dünyasında kabul görülen bir teori durumuna geldi. O andan itibaren Hubble teleskobu gibi yapılar bize evren hakkında çok net bilgiler sunmaya başladı. Günümüzde yapılan gözlemler evrenin genişleme hızının gittikçe arttığını ortaya koymaktadır. Peki büyük patlama nasıl oluştu? Bir şey yokluktan nasıl var olur?

Her Şeyin Başlangıcı

Öncelikle büyük patlama gerçek anlamda bir ”patlama” değildi. Büyük patlama uzayın her yerde bir anda genişlemesidir. Evren başlangıçta inanılmaz derecede küçüktü. Evren bir şeyin üzerine değil uzay etrafına doğru genişledi. Evren sınırları olmadığı için dışarı doğru genişlemiş olamaz çünkü tanımı gereği evrenin herhangi bir dış tarafı yoktur. Bu çok sıcak ve yoğun bir ortamdır. Enerji çok kısa anlarda kendini ortaya çıkarttı ve bu dönemde madde anti-maddeye üstün geldi. Günümüzde neredeyse hiç anti-madde içermeyen bir evrende yaşıyoruz.

Evrende tek bir devasa kural yerine farklı kurallara göre işleyen birçok farklı kuvvet oluştu. Bu aşamada evren bir milyar kilometre çapına erişti ve bu da ısısının büyük oranda düşmesine neden oldu. Buradan itibaren quarkların enerjiye dönme işlemleri durdu ve protonlar, nötronlar gibi yeni parçacıklar meydana getirmeye başladı. Quarklar farklı kombinasyonları olan birçok hadron meydana getirdiler fakat bunların çok az kısmı kararlı kalabildi.

Evren 100 milyar kilometre boyutuna eriştiğinde ilk hidrojen atomunun oluşmasına yetecek kadar soğumuştu. Evrenin bu noktada 10 milyar derece sıcaklıkta içinde parçacık ve enerji dolu bir çorba olduğunu hayal edin. Bundan birkaç milyon yıl içinde hızlıca soğudu ve daha kararlı bir hale geldi. Milyonlarca yıl sonunda hidrojen atomları bir araya geldi ve kütle çekimi üzerilerinde çok büyük bir basınç oluşturdu. Bunun sonucunda ilk yıldızlar ve galaksiler oluşmaya başladı ve nihayet bildiğimiz anlamdaki ışık meydana geldi. Peki büyük patlama anında ve öncesinde neler vardı? Bu aşamada neler olduğunu bilmiyoruz. Burada doğa yasaları anlamını yitiriyor ve zaman dengesizleşiyor. Büyük patlamayı anlamak için görelilik teorisi ile kuantum mekaniği kuramını birleştiren bir teoriye ihtiyacımız var ama hala cevaplanmamış birçok soruyla karşı karşıyayız. Yaşadığımız evrenden önce başka evrenler var mıydı? Yoksa evrenimiz ilk ve tek mi? Büyük patlama neden oldu ve olmasını ne tetikledi? Bunu belki de hiçbir zaman bilemeyeceğiz ama şunu biliyoruz ki hayat evrende başladı ve büyük patlama sırasındaki her şey galaksilere, gezegenlere, yıldızlara, dünyaya ve bizlere hayat verdi. Hepimiz birer yıldız tozuyuz aslında çünkü yıldızları oluşturan atomlar bizi de oluşturdu. Bizler de evrenin bir parçasıyız.

Kozmik Takvim

Evren şu anda 13.8 milyar yaşındadır ve bu süre evrenle kıyasladığında oldukça küçük bir zamandır. Bunu daha iyi anlayabilmemiz için evrenin başlangıcından şu ana dek geçen kısmı bir senelik takvime sığdırınca ne kadar kısa bir zaman aralığında yaşadığımız da çok daha iyi anlaşılıyor:

  • 1 Ocak: Büyük patlama ile birlikte evren tek bir atomdan bile küçük bir noktadan doğdu.Gittikçe genişledi ve bugünkü enerjiyi ve maddeyi oluşturdu. Evren genişledikçe giderek soğudu ve 200 milyon yıl boyunca karanlık hüküm sürdü.
  • 10 Ocak: İlk yıldızların ışıkları doğdu.
  • 13 Ocak: Bu yıldızlar ilk küçük galaksileri oluşturdu. Zaman içinde küçük galaksiler birleşerek daha büyük galaksileri oluşturmaya başladı.
  • 15 Mart: Samanyolu galaksisi günümüzden 11 milyar yıl önce oluştu. Süpernovalar patlamaya ve yıldızların ölümüne yol açmaya başladılar. Böylece güneşimiz gibi bugünkü yıldızlar ölü yıldızların küllerinden doğdular.
  • 31 Ağustos: 4.5 milyar önce Güneş oluştu.
  • 21 Eylül: Dünyada ilk yaşam 3.5 milyar yıl önce başladı. Hala nasıl oluştuğu bilinmiyor. Yaşam başlamadan önce Dünya tamamen lavlarla kaplı bir gezegendi. Zamanla lavlar soğumaya ve katı yer kabuğunu oluşturmaya başladılar. Yüzlerce milyon yıl içinde dünya meteor yağmuruna tutuldu ve bu meteorların içerisinde su molekülleri vardı. Buharlaşan su molekülleri atmosferden çıkamayıp geri yağmur olarak dünyaya düştü ve ilk okyanusları oluşturdu. Ve ilk yaşam bu ilkel okyanusların dibinde belirmeye başladı.
  • 9 Kasım: İlk canlılar nefes almaya,hareket etmeye, çevresine tepki vermeye başladılar.
  • 17 Aralık: Canlılar ilk kez karaya ayak basmaya başladılar. Bu sırada kara tamamen bitkilerle kaplıydı ve oksijen korkutucu bir gaz olmaktan çıkmıştı. Tiktaalik roseae karaya çıkan ilk ara geçiş formalarından birisidir.
  • 28 Aralık: İlk çiçek açtı.
  • 30 Aralık saat 06.24: Dinozorların nesli tükendi.
  • 31 Aralık saat 23.00: İnsan evrimleşti. Kozmik takvimin ancak son saniyelerinde var olduk. Takvimin sadece son bir saatinde kırk bin insan nesli yaşayıp yok oldu.
  • 31 Aralık saat 23.59.40: Yerleşik hayata geçildi. Resim çizilmeye başlandı. 10 bin yıl önce tarım başladı.
  • 31 Aralık saat 23.59.46: Yazı icat edildi.
  • Hz. İsa 5, Hz. Muhammed 3 saniye önce doğdu.
  • 2 saniye kısa süre önce Amerika keşfedildi.
  • Ve bu takvimin ancak son saniyesinde evreni ve doğayı keşfetmek için bilimi kullanmaya başladık.

Evrenin Geleceği

Gelecek nasıl görünüyor? Evren sonuyla nasıl tanışacak? Bundan hiçbir zaman emin olamayabiliriz. Ama bilim evrenin nasıl sona ereceğiyle ilgili müthiş bir resim çizmeye başladı bile. Hadi zamanın sonuna doğru bir yolculuğa çıkalım. Bu gelecek görüşü şüphesiz ileride başka kanıtlar buldukça değişecektir. Fakat açık olan bir şey var ki: Evren daha yeni başladı.

  • Günümüzden 1000 yıl sonra: Şu an bizim Kutup Yıldızı olarak andığımız Polaris yıldınızı yerine Gamma Cephei adı verilen yıldız geçecek.
  • 2000 yıl sonra: Küresel sıcaklık yükseldiği için Greenland eriyecek ve deniz seviyesi 6 metre yükselecek.
  • 2300 yıl sonra: Hale-Bopp kuyruklu yıldızı tekrar gözükecek.
  • 5125 yıl sonra: 3 Mayıs 7138’de Maya takvimi son bulacak. (Bir kez daha)
  • 13 bin yıl sonra: Mevsimler yer değiştirecek.
  • 20 bin yıl sonra: Sahra çölü tropikal iklime geçecek.
  • 18.860 yıl sonra: Hicri ve Miladi takvim ilk ve son kez aynı yılı paylaşacaklar.
  • 36 bin yıl sonra: Ross 248 dünyaya 3.024 ışık yılı mesafeye gelecek ve güneşe en yakın yıldız olacak.
  • 50 bin yıl sonra: Bu tarihte yaşadığımız buzullar arası  dönem sona erecek, ve dünya buz çağına geri dönecek.
  • 250 bin yıl sonra: Yeni Havai adaları oluşacak.
  • 1 milyon yıl sonra: Betelguese süpernova olacak ve bu patlama güneş kadar parlak biçimde gözlemlenebilecek.

Modern insanın bildiği tek şartlar hızlı biçimde değişecek. Bu gezegende hiçbir şey aynı kalmaz. Dünya sürekli değişiyor ve bu değişimler hep oluyor. Olmaya da devam edecek.

  • 1.5 milyon yıl sonra: Apollo ayak izleri ortadan kaybolacak.
  • 5 milyon yıl sonra: Dünya üzerinde tüm taş yapılar eriyecek.
  • 10 milyon yıl sonra: Afrika ikiye bölünerek yeni bir kıta halini alacak.
  • 15 milyon yıl sonra: Mars’ın uyduları parçalanarak yüzük haline gelecek ve Satürn’ün halkaları ortadan kaybolacak.
  • 50 milyon yıl sonra: Akdeniz ortadan kaybolacak ve Himalaya Dağları benzeri yeni sıradağlar oluşacak. Antarktika tamamen eriyecek.
  • 100 milyon yıl sonra: Bu tarihlerde dünyaya dinozorları yok eden meteora benzer yeni bir meteor çarpacak.
  • 250 milyon yıl sonra: Yeni bir süper kıta oluşacak (Pangea Ultima).

Güneşin yakıtı biterken sadece hiçliğe kaybolmayacak. Çekirdeği çökecek ve dış kısımları gittikçe şişmeye başlayacak.

  • 620 milyon yıl sonra: Fotosentez durmaya başlayacak.
  • 1 milyar yıl sonra: Bitkiler yok olacak.
  • 2 milyar yıl sonra: Okyanuslar tamamen buharlaşacak.
  • 3.5 milyar yıl sonra: Hayat tamamen yok olacak.
  • 12 milyar yıl sonra: Güneş süpernova geçirecek ve beyaz cüceye dönüşecek.

Güneşimiz artık ölü. Kalıntıları boşlukta yavaşça soğumaya başlayacak. Güneşin kaderi diğer tüm yıldızlar için de aynı . Gece karanıkta gördüğünüz yıldızların hepsi yavaş yavaş ölecek ve ışıkları karanlığı son kez delip geçecek. Hepsi beyaz cüceye dönüşecek; bir yıldızın boş, karanlık cesetlerine. Evrenin sonu bir patlamayla değil, bir fısıltıyla gelecek. Ve bu son alevli biçimde değil, buzlu biçimde olacak.

  • 1 trilyon yıl sonra: Tüm yıldızların yakıtı bitmeye başlayacak.
  • 2 trilyon yıl sonra: Evrenin sıcaklığı düşmeye başlayacak.
  • 100 trilyon yıl sonra: Son yıldız da tamamen ölecek ve yıldız çağının sonu gelmiş olacak.
  • 8 bin trilyon yıl sonra: Bozulma çağı başlayacak. Ölen yıldızlardan geriye kalan cesetleri, beyaz cüceler, ancak dolunay kadar parlak olacaklar.

Zamanla yer çekimi, ölü yıldızları ve gezegenleri galaksilerden koparıp boşluğa sürüklemeye başlayacak.

  • 200 milyar trilyon yıl sonra: Hala hayatta kalan bir yaşam formu beyaz cücelerin etrafına sığınabilir.
  • 13 trilyon trilyon yıl sonra: Fakat zamanla beyaz cüceler de solmaya başlayacaklar. Tüm sıcaklıklarını yitirip ”siyah cüceye” dönüşecekler.
  • 12 milyar trilyon trilyon yıl sonra: Evrenin genişleme hızı arttıkça maddelerin birbirinden uzaklaşma hızı ışık hızını geçecek. Ve bu noktadan sonra yıldızların ve galaksilerin ışığı artık görülmemeye başlayacak.

Şu anki teoriler atomların da zamanla eriyerek evrendeki son maddeyi de yok edeceğini öngörüyor.

  • 1 milyon trilyon trilyon trilyon yıl sonra: Evrende hiçbir madde kalmayınca kara deliklerin çağı başlayacak. Yeni yaşam formları enerjilerini kara deliklerin dönme hızından sağlayacaklar.

Ve zaman daha yeni başladı. İnsan hayatıyla kıyaslandığında evren daha yeni doğdu. Soğuk, karanlık ve boş; işte evren hayatının çoğunu böyle geçirecek. Evren yaşama parlaması için çok çok kısa bir zaman dilimi veriyor. Bildiğimiz anlamıyla hayat, evrenin ölçülmüş başlangıcından son kara deliğin buharlaşmasına kadar olan ömrünün kesirsel olarak yalnızca 0,000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000001’lik bir kısmında mümkün.

  • 15 milyon trilyon trilyon trilyon trilyon trilyon yıl sonra: Kara delikler buharlaşmaya başlar ve evrendeki son büyük ölçekli yapılar da yok olur.

Filozoflar, şairler, yazarlar, bilim adamları evrenin sonunu buzun mu yoksa ateşin mi getireceğini sorup durdular. Buna şimdi bir cevap verebiliyoruz: Evrenin genişlemesi gittikçe hızlanacak ve bundan trilyonlarca yıl sonra buz içinde ölecek. Peki evrenin genişlemesini hızlandıran şey ne? Biz buna ”karanlık enerji” diyoruz. Yaklaşık olarak evrenin 3/4’ünü karanlık enerji oluşturur. Ve bu enerji baskın kalmaya devam ederse evren sonsuza dek genişlemeyi sürdürecektir.

Evrenin Sonuna İlişkin Teoriler

  • Büyük Çarpışma Teorisi: Evrenin bir şekilde zamanla zayıflarsa yer çekiminin etkisiyle kendi üzerine çökeceğini öne sürer.
  • Big Rip Teorisi: Evrenin zaman içinde bir yerinden yırtılabileceğini söyler.
  • Paralel Evrenler Teorisi: Her birinin kendine özgü fizik yasaları olan birden çok evren olabileceğini öne sürer. Bazıları ,bizim evrenimiz gibi,yaşam için doğru koşulları barındırabilir. Bazıları ise boş ve karanlık ya da hayal edemeyeceğimiz biçimde egzotik olabilirler.
  • Evrenin sürekli oluşup sürekli yok olduğunu ve ardından yeni bir evrenin oluştuğunu söyleyen teoriler de mevcut. Bazı teoriler ise evren yok olmadan sanal evrenlere kaçılabileceğini söylüyor. Ya da yeterli enerjiyle yeni bir ”bebek evren” oluşturulabileceği de iddia ediliyor.

Sonuç

  • 2 bin trilyon trilyon trilyon trilyon trilyon trilyon trilyon trilyon yıl sonra: Kara delikler bile buharlaştığında ve her şey mutlak sıfıra ulaştığında evrenin hikayesi nihayet sona erecek.

Evren hayatında ilk defa değişmez ve kalıcı olacaktır. Zaman anlamsız hale gelecektir.

Kaynaklar

  1. https://evrimagaci.org/uzak-gelecegin-kronolojisi-dunyaya-ve-evrene-gelecekte-ne-olacak-382
  2. https://tr.wikipedia.org/wiki/Uzak_gelece%C4%9Fin_zaman_%C3%A7izelgesi
  3. https://khosann.com/yasadigimiz-evren-nasil-yok-olacak/
  4. http://astronomi.istanbul.edu.tr/populer/spatium/evren.htm
  5. https://seyler.eksisozluk.com/elimizdeki-bilimsel-verilere-gore-gelecekte-evrenimiz-nasil-bir-sekil-alacak