arama

Kuşlar Neden Islanmaz?

Kuşların tüylerinin su geçirmez olduğunu hiç fark ettiniz mi? Bunun nasıl olduğunu öğrendiğinizde çok şaşıracaksınız.
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Aysuda Ceylan Aysuda Ceylan

⌛ Tahmini okuma süresi: 5 dakika

Yayınlanma Tarihi: 12 Temmuz 2019 15:15

📝 Yazar ve Editör: Aysuda Ceylan

Eğer sudan yeni çıkmış bir kuş görme şansı yakaladıysanız, tüylerinin hiç ıslanmadığını görmüşsünüzdür. Ben “Kuşlar neden ıslanmaz?” sorusunu ilk evde kuş beslediğimiz zamanlarda sormuştum (20 yıl kadar önce). Eminim zoolojiye az biraz bile meraklı olan birçok kişi de bu soruyu en az bir kere düşünmüştür ve cevap aramıştır.

– Kuş evriminin illustrasyonu –
by Emily Willoughby
doi: 
10.1038/nature13467 | 10.1038/516018a

Yeryüzünde on binden fazla kuş türü mevcuttur ve hepsinin de farklı farklı özellikleri bulunur. Dinozorlardan (Archaeopteryx) evrildiği düşünülen kuşların en önemli yapılarından biri, vücudunu kaplayan tüy dokusudur ve uçuşu kolaylaştıracak şekilde hafif/aerodinamilk yapıda evrilmişlerdir. Yüksek verim sağlayan bu tüyler, tüm kanatlı hayvanlarda bulunur ve ısı izolasyonunu sağladığı gibi, estetik görünümün yanısıra hayvanı dış etkenlere karşı koruma görevi de üstlenir.

Kuş Tüyü Morfolojisi

Tüyler, yağla kaplı dermis tabakasındaki tüy keseciklerinde yer alır. Bu yoğun yağ tabakası, özellikle kış aylarında hayati öneme sahip olan ısı izolasyonunu sağlar (soğuk iklimlerde yaşayan kuşlarda yağ tabakasının daha kalın olduğu gözlemlenir) ve tüylerin köklerini de sağlamlaştırarak yedek besin depolama işlevi görür. Temelde protein yapısına sahip olan tüylerin ana maddesi keratin denilen maddedir.

via GIPHY

Kuşlarda hayati olabilecek sıvı kaybını ve tüylerin birbirine yapışmasını önlemek amacıyla ter bezleri gelişmemiştir. Bu nedenle dermisteki köklere bağlı olan ve latince adı “Arrector pulmarum” olan düz kas yapısı, teleklerin açılıp (ısı korunumu) kapanmasından (ısı savurumu) sorumludur.

“Kuş tüyü kadar hafif” deyiminin ise aslında evrimsel bir anlamı vardır. Kuş tüylerinin ince ve hafif yapıda evrilmelerinin önemli bir nedeni, kuşun uçuş kalitesini arttırarak daha uzun ve verimli bir uçuş gerçekleştirmesi olarak açıklanabilir.

Deri üzerinde tüylerin yerleşmesi için oluşan tüy foliküllerinin içinde bulunan tüp biçimindeki kılsız, pürüzsüz ve renksiz kısma sap (calamus) ismi verilir. Tüy sapının deriyle temas eden kısmında, üzerinde tüy kıllarının yer aldığı beyaz yapıya ise eksen (rachis) adı verilir. Eksenlerin üzerinde yer alan tüm kılların bütününe de bayrak veya kanat (vane) adı verilir. Tüyler yoğun bir dallanma halinde binlerce tüycük olarak ayrılır. Bu tüycükleri birbirine tutturan yapıya ise bulunduğu yere bağlı olarak küçük/büyük çengel adı verilir.

Tüylerin yapısına daha yakından bakıldığında, her tüyün üzerinde daha küçük tüycükler olduğu ve bu tüycükleri de birbirine bağlayan çengeller olduğu görülür.

Kuşlar Neden Islanmaz?

Bilgilenmek açısından tüylerin yapısına kısa bir giriş yaptığımıza göre artık sorumuzun asıl cevabına gelebiliriz. “Kuşlar neden ıslanmaz?”

Edindiğimiz bilgilerde, kuşlarda ter bezi olmadığını öğrenmiştik. Fakat bu başka bir bezi olmadığı anlamına gelmiyor. Kuşların vücudunda bulunan tek deri bezi, “Uropygial bez” (preen gland) olarak adlandırılan anal bezdir. Kuyruk kısmında bulunan bu küçük bez, holokrinal biçimde yağlı bir sıvı salgılar. Kuş, bu yağlı sıvıyı gagasıyla alır ve başta tüyleri olmak üzere vücudunun her yerine sürülmesini sağlar.

– Uropygial sıvıyı, gagası ile tüylerine ulaştıran yeşil yanaklı muhabbet kuşu –

Uropygial bezden salgılanan bu yoğun yağ içerikli sıvı, tüylerin su geçirmez olmasını sağlayarak bir nevi su yalıtımı yapmış olur.

Bu bez, sürekli su ile temas halinde olmaları sebebi ile su kuşlarında daha gelişmiş halde gözlemlenir. Kuşların bakım yağı olarak da geçen uropygial sıvı sayesinde; tüyler parlak bir görünüme kavuşur ve bu durum çiftleşme süreçlerine de olumlu katkı sağladığı gibi, bazı kuş türlerinde kötü koku yayarak avcıların uzaklaşması sağlanır.

Son yıllarda yapılan araştırmalarda ise bu sıvının içinde D vitamini öncü bileşiğinin yer aldığı ortaya çıktı. Kuş, bu içeriği vücuduna taşıdığında güneş ışınlarıyla etkileşime girerek D vitamininin işlevsel hale gelmesini sağlamış oluyor.

Sonuç olarak, uropygial bezden salgılanan yoğun sıvı sayesinde kuşların tüyleri hep kuru kalıyor. Ki bu da kuşun yağmurlu havalarda da uçabilmesini sağlıyor.



Bilimsel gelişmelerden anlık haberdar olmak için Telegram kanalımıza abone olabilirsiniz.

Kaynaklar

benzer içeriklerBENZER İÇERİKLER