arama

Narsisist Kişilik Bozukluğu: Kendilerini Mükemmel Görenler

Narsisist kişilik bozukluğu nedir? Narsisist bir kişiliğe sahip birisini nasıl anlarsınız? Küçük bir vaka örneğinin de olduğu ayrıntılara gelin birlikte bakalım.
Narsisist Kişilik Bozukluğu: Kendilerini Mükemmel Görenler » Tek Yol Bilim
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • Mehmet Poyrazoğlu

⌛ Reading time: 10 minutes

Yayınlanma Tarihi: 07 Mayıs 2020 20:10

📝 Yazar: Mehmet Poyrazoğlu ✅ Editör: Aysuda Ceylan

Kendisini başkalarından üstün gören, çoğu zaman burnundan kıl aldırmayan kişilerle hepimiz tanışmışızdır. Kendilerini abartılı biçimde yansıtır, ilahi bir kudretleri, sınırsız zenginlikleri, büyük bir dehaları veya eşi görülmemiş bir şöhretleri olduğuna dair kendi kendilerine kapıldıkları fantezilerde kaybolmuş gibidirler. Kendilerini başkalarından daha iyi bulmakla da kalmayıp bir de onları aşağı oldukları için suçlarlar. Kendi kendilerini yıldız ilan etmişlerdir, bize de onları hayran hayran izlemek düşmüştür. Onlara göre biz basit birer işçi arıdan ibaretizdir, olsa olsa onların emirlerini yerine getirmeye yararız; bırakın kendi plan ve arzularımızla bağımsız bir hayat sürmeyi, tek bir özgün düşüncemiz bile olamaz. Bizimle muhatap oldukları için duyduğumuz minnettarlığı bir nebze dengeleyebilmek adına onların her ihtiyacını önceden kestirmemiz, onları her tür boş işten kurtarmamız, bir yandan da mükemmelliklerini açığa çıkarabilmeleri için sürekli çalışmamız gerekir (2*).

Hayatlarındaki diğer insanlar sıkça bu kişilere ait gibi hissederler, sanki kullanılıp sömürülmek için dünyaya gelmiş muamelesi gördüklerini düşünürler. Bu benmerkezcilikleri onları diğer insanların haklarına ve refahına, ayrıca bazen de toplumun kanunlarına karşı kayıtsız kılar. Eylemlerini meşru kılmak için bıkkınlık verecek ölçüde gerçekçiliğe girişir, ortaya makul gerçekler atarak düşüncesizliklerinin mazur görülmesini bekler, böylelikle zeytinyağı gibi üste çıkarlar. Karşı tarafın bastırdığı veya onlarla yüzleştiği durumlardaysa iyice mağrur, umursamaz hatta hiddetli bir tavır benimserler. Bu tür kişiler narsisist kişilik örüntüsüne örnek olurlar. Onlarla etkileşim kurmak zorunda olanlar açısından bu, en zor kişilik bozukluklarından birisidir (2*).

Vaka Örneği

Gerald müdürünün ofisinden hışımla çıktı, işten atılmak üzere olması onu hiddetlendirmişti. Psikolojik danışmanlık alması yönündeki ısrarlara inatla direniyor, sorunun kendisinde değil şirkette olduğunu öne sürüyordu.

Öncelikli mesele, ofisteki müdürü ve astlarıyla olan gergin ilişkileriydi. İş için donanımları dört dörtlük olsa da diğer çalışanları düşünmeden sürekli icat ettiği yeni prosedürler standart rutinleri etkiliyordu. Herkesten onun bu kaprislerine uyum sağlamasını bekliyordu. Bazen bu yeni icatlar işe yarıyor, bazen de yaramıyordu. Buna rağmen çalışanlar kendi mesailerine ve iş tanımlarına bu tür dayatmalarda bulunmasından rahatsızdı. İyi bir sonuç elde edildiği zamanlarda ise Gerald iş arkadaşlarının hakkını ancak yarım ağzıla teslim ediyordu.

Daha da fenası Gerald hiçbir fikrinden caymıyordu. Kendi fikirlerinin ‘eski usulden’ üstün olduğuna, ‘çalışanlar kafalarını kumdan çıkarıp büyük resmi görebilseler ve daha iyi olan seçeneğe uyum sağlayabilseler’ bu fikirlerin işe yarayacağından emindi. ‘Kendi bulduğum yöntemlerin ne kadar muazzam olduğunu herkesin görememesine şaşırıyorum’ diyordu. Kendisini beş yıl sonra nerede gördüğü sorulduğunda, ‘Olumlu düşünme taraftarıyım. Büyük oranda, bizi bu eski yöntemler geri bırakıyor. Nereye gidersem gideyim hep yeni yollar, verimliliği arttıracak yeni yöntemler buldum ki bunların bir kısmı insanı hayrete düşürecek cinstendi. Zamanla olağanüstü bir başarıya erişeceğimi görebiliyorum. Bu benim kaderim’ diye yanıtlıyordu.

Gerald dul bir annenin tek çocuğu, ‘gururu ve neşesi’ idi. Gerald kendini bildi bileli, ona önemli şeyler yapacağını söylerdi. Hep başkalarını düşünürmüş gibi, Gerald annesi ‘çok yalnız’ hissetmesin diye onun yan dairesinde kalıyordu. İdeal bir düzendi bu: Kira ödemiyordu, annesi onun çamaşırlarını yıkıyor ve yemeğini hazırlıyordu, ayrıca hep ihtiyaç duyduğu mahremiyete de sahipti. Aslında herkesten de benzer bir muamele bekler hale gelmişti (2*).

Narsisist Kişilik Bozukluğuna Farklı Bakış Açıları

  • Biyolojik Yaklaşım: Biyolojik etkenlerin rolü narsisist kişilikte berlirsiz biçimde görülmektedir. Öbür kişilik bozukluklarında olan mantık narsisist kişilik için sağlam temellere oturtulamamıştır.
  • Psikodinamik Yaklaşım: Günümüzde narsisizmle ilgili psikoanalitik literatür o kadar hacimlidir ki özetlemek imkansızdır. Narsisizm artık bir paradoksa dönüşmüş ve psikanalizin en kafa karıştırıcı konularından birisi haline gelmiştir. İlginçtir ama Freud narsisizmle ilgili tek bir makale yayınlamıştır. Narsisizmi benliğe yapılan bir yatırım olarak ele almış ve sağlıklı kullanıldığında olumlu sonuçlara yol açacağını öne sürmüştür.
  • Kişiler arası Yaklaşım: Kişiler arası ilişkiler bakımından narsisistler her şeye kendilerini kadir gördükleri ve diğer insanlara ihtiyaç duymadıklarını düşündükleri için bu durum diğer insanlarla yakın ilişkiler kurmalarını zorlaştırır.
  • Bilişsel Yaklaşım: Narsisistler gerçeğin yerine hayaller koyarlar. Siyah beyaz düşünmeye ve başkaları ile arasındaki küçük farklara odaklanmaya meyillidirler.

Narsisist Kişilik Türleri

  • İlkesiz Narsisist: Bu kişiler narsisistin özgüveni ile antisosyal kişiliğin sapkın davranışlarını bir araya getirirler. Yasal sınırları ihlal ederek başarıya ulaşmaya çalışırlar
  • Elitist Narsisist: Bu kişiler kendilerinden emin, kibirli, enerjiktirler. Kendileri için etkileyici göründüklerini ve alt kademelere uygun olmadıklarını düşünürler.

Belirtileri

DSM-V Tanı Ölçütleri

Aşağıdakilerden en az beşi ile belirli olmak üzere, büyüklenme, beğenilme gereksinimi ve empati yapamama ile giden yaygın bir örüntünün varlığını gerektirir (1*).

  • Kendini beğenmiş tutum ya da davranışlar
  • Kıskançlık
  • Eşduyum yoksunluğu
  • Sömürgenlik
  • Hak ettiği duygusu taşıma
  • Çok beğenilmek isteme
  • Ancak yüksek konumdakilerin kendisini anlayabileceğini düşünme
  • Sınırsız başarı hayalleri ile uğraşıp durma
  • Kendi önemiyle ilgili büyüklenme duyumu

Diğer Kişiliklerden Farkı

Narsisistler de histrionikler de cezbedici olabilirler, ilgiyi üzerlerinde toplamaktan hoşlanırlar. Ne var ki histrionikler kendilerini çekici ve sosyal bulurlarken narsisistler kendilerini yetenekli ve ayrıcalıklı görürler.

İkisinin de sosyal hayatın standartlarını hor görmesi nedeniyle narsisist ve antisosyal kişiler çoğu zaman karıştırılır. İkisi de başkalarını kendi çıkarı için kullanır. Fakat narsisistler bunu pasifçe yaparlar ve insanları böyle manipüle ettiklerinin farkında değillerdir. Antisosyaller ise dolaplar çevirerek insanları suistimal ederler.

Paranoid kişilikle de aralarında çok fazla ortak yön olmasına rağmen narsisistler insanları kendilerine çekerlerken, paranoidler bağımsızlıklarını korumak için insanları kendilerinden uzakta tutarlar (2*).

DSM-V Tanı Kriterlerine Göre Sorulabilecek Sorular

  • Kendinizi ve gösterdiğiniz başarılarınızı, sizin yaşıtlarınızdan ayırt ettirecek kadar özel ve benzersiz olarak görüyor musunuz?
  • Düşler dünyanızı gözünüzün önüne getirecek olsanız, sınırsız başarı, sınırsız güç, eşi benzeri bulunmaz bir zeka, olağanüstü bir güzellik ya da yüce bir sevgi sahibi olmayı çok düşlediğiniz oluyor mu?
  • Yeterliklerinizin ve gereksinimlerinizin ancak özel birtakım kişiler ve kurumlarca anlaşılabilecek kadar özel olduğunu düşünüyor musunuz? Sadece özel birtakım kişilerin sizi anlayabileceğini mi düşünüyorsunuz?
  • Saygı duyduğunuz kişilerin sizi beğendiklerini göstermemeleri karşısında gücendiğiniz sık sık olur mu?
  • İnsanlar sizin isteklerinize göre ya da sizin istediğiniz gibi davranmadıklarında kızdığınız sık sık olur mu?
  • İsteklerinizi başkalarına yaptırma konusunda iyi misinizdir? Ayrıcalık sağlamak için insanları kullandığınız hiç oldu mu?
  • Başka insanların duygularını ve gereksinimlerini anlamakta güçlük çeker misiniz?
  • Diğer insanlar sizi ya da sizin yaşam biçiminizi kıskanıyorlar mı? Başka insanları ya da onların yaşam biçimlerini kıskanmakla çok zaman geçiriyor musunuz?
  • Diğer insanların size kendini beğenmiş, tepeden bakan, küçümseyen, çok bilmiş olarak davrandığınızı söyledikleri hiç oldu mu?

Tedavi ve Terapi

Normal ölçüde teşvik gördüğü takdirde çoğu narsisist abartılı benlik imgesine yeterli zemin bulabilir, böylelikle toplum içerisinde bir nebze olsun başarılı bir işlevsellik kazanabilir. Terapiye başvuran narsisistlerin amacı içlerindeki boşluk ve yetersizlik duygularını biraz olsun hafifletmektir.

Terapistin amaçlarıysa farklıdır. Ve bu fark belirgin bir hal almaya başlayınca danışan terapistle arasına direnç koyabilir. Terapistle laf dalaşına girerek onu ele geçirmeye çalışır. Terapinin ilk evresinde güçlü bir iş birliği kurulması gerekir. Destekleyici bir terapistten takdir görmek narsisist birey için çok önemlidir. Ama çok fazla destek görürse de birey terapiyi yarıda bırakabilir. Aradaki dengeyi kurmak önemlidir (2*).

Sonuç

Narsisist kişilik bozukluğu diğer insanlarda rahatsız edici, büyüklenmeci, empati yoksunu bir imaj yaratır. Narsisistlerin büyük kibirleri, emsalsiz bir zekaya ve şöhrete sahip olduklarına inanmaları, gezegende birlikte yaşamak zorunda kaldıkları insanları aşağılamaları; onları aile mensupları, eşleri ve iş arkadaşları için çekilmez kılar. Bu bireylerle olan terapide kişinin her şeyi kendine hak görmesine azaltmak ve başkalarının duygularına yönelik farkındalığını arttırmak için kişiler arası ve bilişsel stratejilerin bir arada kullanılması en etkili seçenek olabilir.

Tek yolunuz bilim olsun.


Kaynaklar

  1. Nussbaum, A. (2017), DSM-V Yönelimli Tanısal Görüşme, American Pscyhiatric Publishing, Ankara, Hekimler Yayın Birliği
  2. Millon, T., Grossman, S., Millon C., Meager, S. ve Ramnath, R. (2019), Modern Yaşamda Kişilik Bozuklukları, John Willey&Sons, Inc., İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
  3. http://www.psychologies.com.tr/narsistik-kisilik-bozuklugu/
  4. https://www.e-psikiyatri.com/psikoyorum-da-bu-aksam-narsistik-kisilik-bozuklugu-konusulacak
  5. https://www.sabriburhanoglu.com/narsisistik-kisilik-bozuklugu
  6. https://www.cadempsikoloji.com/makale/7-narsistik-kisilik-bozuklugu-kuramcilardan-alintilar